Τα Ιερά Σύμβολα της Αρχαίας Ελλάδας

Γνώρισε τα βιβλία των Εκδόσεών Νέα Ακρόπολη

Τα σύμβολα είναι σαν ίχνη που αόρατα πόδια αποτυπώνουν στον πηλό του κόσμου και τα χαρακτηριστικά τους μας βοηθούν να συμπεράνουμε, και μερικές φορές να διαισθανθούμε, τις κρυμμένες σημασίες τους.»

Jorge Angel Livraga Rizzi, ιδρυτής του Διεθνούς Οργανισμού Νέα Ακρόπολη

Ετυμολογικά η λέξη «σύμβολο», προέρχεται από τις λέξεις συν και βάλλω και δηλώνει κάτι που φυλάσσει, που περιέχει κάτι άλλο. Το σύμβολο είναι η εικονική διατύπωση μιας ιδέας ή μιας σκέψης και οδηγεί το πνεύμα πέρα από τα όρια του πεπερασμένου, στο βασίλειο του απείρου.

Στην αρχαία Ελλάδα όπως και σε κάθε παραδοσιακό πολιτισμό τα σύμβολα έπαιζαν τον ρόλο της «γέφυρας» ανάμεσα στον ορατό και τον αόρατο κόσμο. Ήταν ένας τρόπος με τον οποίον το Άρρητο γινόταν ορατό χωρίς να χάνει το μυστήριό του. Οι μύθοι μιλούσαν με εικόνες στις ψυχές των ανθρώπων, ο φιλοσοφικός λόγος με έννοιες, και τα σύμβολα μιλούσαν κατευθείαν στην ψυχή.

Στην αρχαία ελληνική πραγματικότητα το σύμβολο δεν ανήκε μόνο στον ναό, αλλά διαπερνούσε όλη την καθημερινότητα, ως συνεχής υπενθύμιση της παρουσίας του θείου. Η νοοτροπία τους ήταν διαποτισμένη από την ανάγκη της ένωσής τους με το ιερό, με τους θεούς και τα σύμβολα, ήταν ένας τρόπος για να θυμούνται ότι αυτό που γίνεται ΕΔΩ αποτυπώνεται και ΕΚΕΙ και το αντίθετο. Οι αρχαίοι Έλληνες δια μέσου των συμβόλων δεν «έβλεπαν» απλά το θείο αλλά ενεργοποιούσαν την παρουσία του. Παντού γύρω τους υπήρχαν σύμβολα και αυτό τους κρατούσε συνεχώς συνδεδεμένους με το ιερό. Μέσα στα σπίτια τους υπήρχαν μικρά ιερά: της Εστίας, του Ερμή, του Απόλλωνα. Εκεί τοποθετούσαν σύμβολα όπως, η ιερή εστία, οι Ερμαϊκές στήλες, αποτρεπτικά σύμβολα προστασίας κλπ.

Στις αγορές, στα σταυροδρόμια και στις πύλες υπήρχαν Ερμαϊκές στήλες με χαραγμένα σύμβολα, ανάγλυφα θεών και ιερών ζώων, γεωμετρικά μοτίβα σε πλακόστρωτα και ναούς. Ο πολίτης περπατούσε κυριολεκτικά μέσα σε έναν συμβολικό χάρτη του κόσμου. Ακόμη και τα νομίσματα που κρατούσε είχαν ιερά σύμβολα όπως την κουκουβάγια και κάθε φορά που την έβλεπαν τους θύμιζε ότι η θεά Αθηνά με τη σοφία της τους προστάτευε. Έτσι ακόμη και οι απλές εμπορικές συναλλαγές συνδέονταν με το ιερό. Κάποια από τα βασικά σύμβολα της Αρχαία Ελλάδος είναι τα παρακάτω:

Ο Λαβύρινθος

Συμβόλιζε την επιστροφή στο αρχέγονο κέντρο του εσωτερικού μας εαυτού, ήταν ο οίκος του μυστηρίου της περιπλάνησης και της αναζήτησης της γνώσης. Ο Μινώταυρος στο κέντρο ήταν οι εσωτερικοί φόβοι και το «εγώ» που πρέπει να νικηθεί για να έρθει η αναγέννηση. Χρειάζεται τόλμη για να μπορέσει τελικά να διεισδύσει το πνεύμα στην ύλη. Ο Κάμπελ λέει: «Δεν χρειάζεται πλέον να ρισκάρουμε μόνοι μας την περιπέτεια, γιατί οι ήρωες όλων των εποχών έχουν πάει πριν από εμάς. Ο λαβύρινθος είναι πλήρως γνωστός. Πρέπει μόνο να ακολουθήσουμε το νήμα του μονοπατιού του ήρωα»

Το κέρας της Αμάλθειας

Η Αμάλθεια ήταν η κατσίκα που σύμφωνα με τον μύθο έθρεψε τον Δία όταν χρειάστηκε να κρυφτεί σε μια σπηλιά. Αργότερα για να της δείξει την ευγνωμοσύνη του, την τοποθέτησε στον ουρανό στον αστερισμό του Αιγόκερω. Ως εκ τούτου το κέρας (κέρατο) της Αμάλθειας ήταν το σύμβολο της Αφθονίας. Θύμιζε επίσης ότι για κάθε προσφορά που κάνουμε, ο θεός μας την ανταποδίδει στο δεκαπλάσιο. Το δούναι και το λαβείν, είναι μια ανταλλαγή ενεργειών που διατηρεί μια ισορροπία μέσα στο Σύμπαν.

Η τρίαινα του Ποσειδώνα

Ο Ποσειδώνας ως θεός της θάλασσα έλεγχε απόλυτα τον υδάτινο κόσμο και με την τρίαινά του μπορούσε να σηκώνει σε μια στιγμή άγρια κύματα που κατέστρεφαν κάθε τι στο διάβα τους ή και να τα γαληνέψει. Έτσι η τρίαινα συμβόλιζε τη δυνατότητα του ανθρώπου να δαμάσει τις τρικυμίες των συναισθημάτων του και να βρει τη γαλήνη στο βυθό της ύπαρξης τους.

Η ζώνη της Αφροδίτης

Συμβόλιζε την ένωση και τη δέσμευση. Ήταν η προσωποποίηση του θηλυκού στοιχείου και η δύναμη του Έρωτα που είναι πιο δυνατή ακόμη και από τους κεραυνούς του Δία στην αρχαία Ελλάδα. Η αλληγορία είναι απλή: Αν ο έρωτας έχει μια αγνή και παγκόσμια μορφή, τότε, αυτός που φοράει τη ζώνη της Αφροδίτης, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα στον κόσμο. Αν όμως αυτός χρησιμοποιηθεί για να αποδώσει τη συναισθηματική ή σαρκική έλξη, τότε μετατρέπεται σε μια καταστροφική δύναμη.

Η λύρα του Απόλλωνα

Η λύρα συμβόλιζε την αληθινή αρμονία σε όλα τα επίπεδα. Την αρμονία του Σύμπαντος. Ο Απόλλωνας με τη λύρα του διέγειρε τα καλλιτεχνικά και δημιουργικά χαρίσματα σε άτομα που (όπως ο Ορφέας στον μύθο) προχωρούσαν στο μονοπάτι μιας ανυψωμένης συνείδησης για να καταπολεμήσουν τα τέρατα του εσωτερικού τους κόσμου και έτσι να βρουν την εσωτερική αρμονία.

Η Κουκουβάγια της Αθηνάς

Αντιπροσώπευε τη σοφία, τη σύνεση και την εγρήγορση. Επειδή η κουκουβάγια βλέπει στο σκοτάδι, συμβόλιζε την ικανότητα του φιλοσόφου να βλέπει την αλήθεια εκεί που οι άλλοι έβλεπαν σκοτάδι και άγνοια. Ήταν η πνευματική διορατικότητα. Χρησιμοποιούνταν ως το επίσημο σήμα της πόλης των Αθηνών, προσφέροντας κύρος και προστασία στις εμπορικές συναλλαγές.

Το Κηρύκειο του Ερμή

Δύο φίδια τυλιγμένα γύρω από μια ράβδο που καταλήγαν σε φτερά. Συμβόλιζαν την ισορροπία των αντιθέτων (δυαδικότητα), την ειρήνη και τη μεταμόρφωση της ενέργειας όπως επίσης και την άνοδο της συνείδησης. Σύμβολο του αγγελιοφόρου των θεών, του οδηγού των ψυχών και του μεσολαβητή ανάμεσα στους κόσμους.

Ο Λάβρυς (Διπλός Πέλεκυς)

Συμβόλιζε τη διπλή δύναμη της δημιουργίας και της καταστροφής, την κυριαρχία πάνω στην ύλη και το πνεύμα. Και γι’ αυτό και στη Μινωική Κρήτη ήταν και σύμβολο εξουσίας.

Ο Μαίανδρος

Συμβόλιζε την αιωνιότητα, τη συνεχή ροή της ζωής και την αέναη κίνηση του σύμπαντος. Οι ορθές γωνίες του υποδηλώνουν την τάξη και τον νόμο μέσα στο χάος. Τοποθετημένος σε ναούς και ιερά αντικείμενα, ο μαίανδρος λειτουργούσε ως «κοσμικό διάγραμμα»: υπενθύμιση ότι το θείο εκδηλώνεται μέσα από τάξη, ρυθμό και αρμονική επανάληψη.

“Ο Θεός δημιούργησε τα πάντα, όταν για πρώτη φορά εμφανίστηκαν, σύμφωνα με γεωμετρικά σύμβολα και αριθμούς». Πλάτων

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ