Οι 14 Δαλάι Λάμα

Γνώρισε τα βιβλία των Εκδόσεών Νέα Ακρόπολη

Το 1939, όταν στη Δύση ξεκινούσε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, η πλειοψηφία των πρεσβύτερων πνευματικών Θιβετανών μαζεύτηκε στο μοναστήρι Ρέτενγκ στα νοτιοανατολικά της Λάσα. Η έγνοιά τους ήταν το τετράχρονο αγόρι που περίμεναν να φτάσει με καραβάνι από το Άμντο, από το ανατολικό Θιβέτ, για να ενθρονιστεί ως δέκατος τέταρτος Δαλάι Λάμα, ανώτατος πνευματικός και κοσμικός ηγέτης της χώρας τους. Μετά τον θάνατο του δέκατου τρίτου Δαλάι Λάμα το 1933, δημιουργήθηκε μια επιτροπή για να αναζητήσει τη μετενσάρκωσή του.

Αυτή η επιτροπή μελέτησε σχολαστικά κατά τη διάρκεια της μουμιοποίησης του Λάμα που πέθανε, κάθε σημάδι που θα μπορούσε να υποδείξει την κατεύθυνση της αναζήτησης. Αναζητήθηκαν επίσης οιωνοί στον καιρό και σε άλλα φυσικά φαινόμενα. Ζητήθηκαν από τον κρατικό μάντη να επικοινωνήσει με το πνεύμα του Πέχαρ – ενός μυστικιστή προστάτη του Θιβέτ – για συμβουλές. Ζητήθηκε η γνώμη των υψηλών Λάμα. Καταγράφηκαν όνειρα διακεκριμένων μυστικιστών. Αναλύθηκαν τα λόγια και γραπτά του του δέκατου τρίτου των τελευταίων χρόνων της ζωής του. Ο αντιβασιλέας που διορίστηκε ως ανώτατος άρχοντας όταν πέθανε ο 13^ος, ταξίδεψε στη «Λίμνη της Μαντείας», στη Λάμο Λάτσο, και διερεύνησε τα νερά της για ενδείξεις προς τα που θα εύρισκε τη μετενσάρκωση.

Βήμα βήμα η αναζήτηση περιορίστηκε στη γύρω περιοχή του Μοναστηριού Κουμ-μπουμ στο Άμντο, εκατοντάδες μίλια ανατολικά και σ ένα αγόρι που γεννήθηκε σε ένα ταπεινό σπίτι χωρικών, στα κινεζο-θιβετανικά σύνορα.

Η περιοχή, το σπίτι και το παιδί ταίριαζαν στις περιγραφές που είχε δώσει ο μάντης και οι ενορατικοί. Ταίριαζε και στα οράματα του είδε μέσα στην ιερή λίμνη ο αντιβασιλέας. Επιπλέον, όταν η ομάδα αναζήτησης συνάντησε το παιδί, αυτό αναγνώρισε αμέσως ένα μέλος της που είχε υπάρξει ακόλουθος του προηγούμενου Δαλάι Λάμα. Όταν έδειξαν στο παιδί διάφορα θρησκευτικά αντικείμενα, αυτό διάλεξε ακριβώς αυτά που ανήκαν στον αποθανόντα Δαλάι Λάμα. Πολλά ακόμη «τεστ» έδειξαν ότι το παιδί αυτό που ακόμη δυσκολευόταν στην ομιλία του ήταν η αληθινή μετενσάρκωση του προηγούμενου Δαλάι Λάμα και συνεπώς η μετενσάρκωση όλων των προηγούμενων Δαλάι Λάμα, ξεκινώντας από το πρώτο.

Αλλά ακόμη κι ο πρώτος Δαλάι Λάμα δεν ήταν πράγματι ο πρώτος. Η Θιβετανική παράδοση συσχετίζει μια σειρά εξήντα προηγούμενων ζωών, με εκείνη του αγοριού που τώρα περίμενε υπομονετικά να μεταφερθεί στο κληρονομικό του σπίτι: στο παλάτι της Ποτάλα, στη Λάσα, στην πρωτεύουσα του Θιβέτ.

Λίγη ιστορία για τον Βουδισμό και το Θιβέτ

Καθώς αναπτύσσεται ο Βουδισμός που ίδρυσε ο Σιντάρτα Γκωτάμα στην Ινδία, εξαπλώνεται μέσα από τρεις μεγάλους κλάδους ή φορείς ή «οχήματα». Το Χιναγιάννα (μικρό όχημα), το Μαχαγιάννα (μεγάλο όχημα) και το Βατζραγιάννα (το όχημα του κεραυνού ή διαμαντιού).

Ο φορέας Χιναγιάννα επικεντρώνεται στην προσπάθεια απελευθέρωσης. Εφόσον ζούμε στον ασταθή αυτό κόσμο με τις αρώστειες, τα γηρατειά και τον θάνατο, ο πόνος πιάνει όλα τα εκδηλωμένα όντα, άρα και τον άνθρωπο. Η μέρα φέρνει τη νύκτα, η ζωή τον θάνατο και πάλι από την αρχή, μετενσάρκωση με μετενσάρκωση, όλα κινούνται αδιάκοπα μέσα στον τροχό της ζωής, στη Σαμσάρα. Ακολουθώντας τον Ορθό Δρόμο που δίδαξε ο Βούδας, κάθε άνθρωπος μέσα από την ατομική προσπάθεια, μπορεί να ξεπεράσει τον πόνο και την δυστυχία και φτάνοντας στη φώτιση να απελευθερωθεί από τον τροχό των επαναγεννήσεων και να μπει στη Νιρβάνα.

Ο φορεάς Μαχαγιάνα προχωρεί ακόμη πιο πέρα. Τι σημασία έχει η δική μου απελευθέρωση αν οι άλλοι άνθρωποι (και τα άλλα όντα) συνεχίζουν να ζουν στη δυστυχία και τον πόνο; Γι’ αυτό ο Βούδας απαρνήθηκε τη Νιρβάνα και συνεχίζει να βοηθά όλους τους άλλους ανθρώπους και όλα τα όντα. Και οι δάσκαλοι της Μαχαγιάννα τονίζουν την αξία της αλληλεγγύης, της προσφοράς και της αγάπης σε όλα τα όντα. Τονίζουν ότι κάθε βήμα προς την ατομική φώτιση είναι ταυτόχρονα και μια καλύτερη και πιο φωτισμένη προσφορά προς τον συνάνθρωπο. Όσο πιο φωτισμένος γίνεσαι τόσο πιο χρήσιμος είσαι και ευεργετικός στους άλλους.

Ο φορέας Βατζραγιάνα βασίζεται στην πειθαρχία, την τελετουργία και την ένωση με το σύμπαν, ενισχυμένος από τον μεγάλο μυστικισμό των σοφών των Ιμαλαϊων. Αυτή η μορφή του Βουδισμού, μαζί με τη Μαχαγιάνα, θα αναπτυχθεί κυρίως στο Θιβέτ. Χρειάστηκε πολλούς αιώνες για να λάμψει και στη συνέχεια να προστατεύσει τον Βουδισμό που ήδη είχε χαθεί από την Ινδία, τον τόπο γέννησής του. Εδώ στο Θιβέτ, ο φωτισμένος μπορεί να διαλέξει ο ίδιος την επόμενη ενσάρκωσή του για να συνεχίσει την προσφορά του, μέσα από μια «τεχνολογία» που γνωρίζει η ηγεσία και την αποδέχεται όλος ο λαός του Θιβέτ. Αυτή η ελεγχόμενη επαναγέννηση δημιουργεί τον θεσμό των «τούλκου» δηλαδή των επίσημα αναγνωρισμένων επανενσαρκωμένων Λάμα. Ενώ άλλες χώρες υπερηφανεύονταν για τη στρατιωτική και οικονομική τους δύναμη, το Θιβέτ των τελευταίων οκτώ αιώνων χαιρόταν τους όλο και περισσότερους «τούλκου» που παρήγαγε. Μέχρι την κατάληψή του από την κομμουνιστική Κίνα, μετρούσε 3.000 «τούλκου».

Πιο συγκεκριμένα, τον 5^ο αιώνα φτάνουν στο Θιβέτ τα πρώτα κείμενα και διδασκαλίες του Βουδισμού. Μέχρι τότε οι δοξασίες του Θιβέτ βασίζονται στη θρησκεία Μπον (από τη λέξη Bon ή Bodh που σχετίζεται με το φως, δηλαδή θρησκεία του φωτός, των φωτισμένων) όπου οι Σαμάνοι φτάνουν σε οράματα και έκσταση μέσα από τα οποία οδηγούν τους ανθρώπους. Η θρησκεία του Βουδισμού είναι κι αυτή μια θρησκεία του φωτός (Βούδας σημαίνει φωτισμένος) και γρήγορα θα μπορέσει να βρει στο Θιβέτ το πιο υψηλό σπίτι της, κυριολεκτικά και μεταφυσικά ταυτόχρονα. Ήδη όμως το Θιβέτ είναι πάρα πολύ αρχαίο και η αρχαία μυστηριακή θρησκεία Μπον έχει μπερδευτεί με δεισιδαιμονίες, μαγγανείες, σεξουαλικές διαστρεβλώσεις και οικογενειακές εξουσίες και πλούτη. Ο Βουδισμός θα επαναγεννήσει το Θιβέτ, θα το καταστήσει το κέντρο των Μεγάλων Μυστηρίων και από εκεί θα φωτίσει ξανά την Ινδική χερσόνησο στο νότο, την Κίνα ανατολικά και τη Μογγολία βόρεια.

Οι τρεις «θρησκευτικοί» βασιλιάδες και η πλήρης αλλαγή του Θιβέτ

Οι τρεις αυτοί βασιλιάδες, μαζί με τον βασιλιά Λα Τατόρι του 5^ου αιώνα που έφερε τα πρώτα βουδιστικά κείμενα στο Θιβέτ, θεωρούνται ενσαρκώσεις του Μποντισάτβα Αβαλοκιτεσβάρα. Όλοι οι Δαλάι Λάμα θεωρούνται ενσαρκώσεις του Αβαλοκιτεσβάρα. Με άλλα λόγια όλοι αυτοί οι βασιλιάδες είναι (κάποιες από τις προηγούμενες) μετενσαρκώσεις των Δαλάι Λάμα.

Α. Ο Βασιλιάς Σόνγκτσεν Γκαμ-πο, η Λάσα, η μεγάλη Θιβετανική Αυτοκρατορία και οι 108 Βουδιστικοί Ναοί (μέσα του 7^ου αι. μ.Χ.): Οι Θιβετανοί τον αναφέρουν ως άντρα αποκλειστικά αφιερωμένο στις ασκήσεις του Βουδισμού. Είναι αυτός που έκανε την Λάσα πρωτεύουσα του Θιβέτ – κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ωστόσο δεν ήταν πάντοτε τόσο γαλήνιος. Μέσα σε μια δεκαετία τα στρατεύματά του έγιναν ο φόβος και ο τρόμος της Ασίας. Η αυτοκρατορία του ανατολικά έφτασε μέσα στην Κίνα, νότια μέσα στην Ινδία, βόρεια στα λιβάδια της Μογγολίας και δυτικά ως τα περσικά σύνορα. Στο ζενίθ του ήταν ο πιο ισχυρός άντρας της Ασίας, ίσως και όλου του κόσμου.

Είχε ήδη παντρευτεί τρεις γυναίκες για να ενώσει διαφορετικές περιοχές του Θιβέτ, όταν έκανε σύζυγό του μια πριγκίπισσα, την κόρη του βασιλιά του Νεπάλ και αργότερα πήρε σύζυγο ακόμη μια πριγκίπισα, την κόρη του κινέζου αυτοκράτορα. Οι δυό τελευταίες σύζυγοι ήταν βουδίστριες και τον ενέπνευσαν στο να κάνει βουδιστικό όλο το Θιβέτ ολοκληρώνοντας την πολιτική και θρησκευτική ενοποίησή του.

Διόρθωσε την αρχαία γλώσσα του Θιβέτ ώστε να την κάνει συμβατή σε μεταφράσεις των σανσκριτκών κειμένων. Έτσι μεταφράστηκαν πάμπολλα ιερά κείμενα του ινδικού βουδισμού στη θιβετανική γλώσσα που με λίγες προσθήκες ομιλείται μέχρι σήμερα. Επίσης θεσμοθέτησε δυό νομικούς κώδικες με βάση τις βουδιστικές αρετές και τις κοινωνικές προτροπές του. Και επέβαλε αυτούς τους κώδικες με τόσο πάθος που λέγεται ότι καθημερινά καταδίκαζε μια ντουζίνα ανθρώπους σε αποκεφαλισμό.

Β. Ο Βασιλιάς Τρίσονγκ Ντέτσεν, ο εξορκισμός και το πρώτο βασιλικό μοναστήρι του Θιβέτ (μέσα του 8^ου αι): Αφού ανανέωσε την ενότητα του Θιβέτ, έφερε τον μεγάλο Δάσκαλο Παντμασαμπάβα (αποκαλείται και Γκουρού Ρίνποτσε). Μαζί κατάφεραν να εξευμενίσουν και να υποτάξουν τα «πνεύματα» των τόπων του βασιλείου του (και τους τοπικούς άρχοντες και ιερείς της παλιάς θρησκείας) και να ιδρύσουν το πρώτο Μοναστήρι. Εκεί συγκέντρωσαν μαθητές, δασκάλους και μεταφραστές ινδικών ιερών κειμένων του Βουδισμού. Ο Παντμασαμπάβα οργάνωσε τη θιβετανική εκκλησία. Οι διδασκαλίες του συμπληρώθηκαν τον 11^ο αι. από τον ινδό μοναχό Ατίσα.

Ο Τρίσονγκ Ντέτσεν αναφέρεται ως μεγάλος μυστικιστής και γιόγκι, ο μεγαλύτερος προωθητής του Βουδισμού και πολύ μεγάλη στρατιωτική και πολιτική μεγαλοφυϊα.

Γ.Ο Βασιλιάς Τρι Ραλπατσέν και η τελική άνθηση του Βουδισμού στο Θιβέτ (αρχές 9^ου αι.): Δραστήριος θρησκευτικά και πολιτικά, συνέχισε το έργο που θεμελίωσαν οι προηγούμενοι. Εδραίωσε μια σπουδαία συνθήκη ειρήνης με την Κίνα.

Ο Τσονγκ-Κα-Πα (Je Tsongkhapa, 1357–1419)

Ακόμη όμως οι μοναχοί του Θιβέτ ήταν μακριά από τα ιδανικά του πρωταρχικού βουδισµού. Έχουν τονίσει τις πρακτικές της Μπον, παντρεύονται και µεταβιβάζουν τα µυστικά από πατέρα σε υιό και τα µοναστήρια συγκεντρώνουν την εξουσία και τον πλούτο. Αυτή η κατάσταση θα αλλάξει ριζικά µε την άφιξη του Tsongkhapa, ενός κινέζου ιεραποστόλου, ο οποίος αποκαθιστά την αγαµία και την πειθαρχία των µοναχών και συγκεντρώνει τις βασικές του αρχές σε ένα έργο µε τίτλο «Λαµ-ριν Τσεµπό». Η παλαιά εκκλησία θα ονοµαστεί των «Κόκκινων Σκούφων», στην οποία θα αντιπαρατεθεί η µεταρρυθµισµένη εκκλησία των «Κίτρινων Σκούφων» ή «Σχολή της Αρετής» ή Γκελούκπα (Gelug–pa). Ο Tsongkhapa ήταν αυτός που καθιέρωσε τα οριστικά χαρακτηριστικά του θιβετανικού βουδισµού. Σύμφωνα με την Ε. Π. Μπλαβάτσκυ. ο Tsongkhapa παρουσιάζεται ως μεγάλος μεταρρυθμιστής που καθάρισε τον βουδισμό από εκφυλισμένες πρακτικές και ίδρυσε μια μυστική εσωτερική σχολή κοντά στο Σιγκάτσε.

Ο Tsongkhapa έρχεται από το ανατολικό Θιβέτ (Κίνα) και σε νεαρή ηλικία έχει μαθητεύσει σε όλες τις σχολές της Ιμαλαϊων, τις οποίες με συγκριτικό και εκλεκτικό τρόπο αναζωογονεί ιδρύοντας μια νέα σχολή, τη Gelug. Από αυτήν θα λάβουν την μοναστική χειροτονία και τη βασική εκπαίδευση όλοι οι Δαλάι Λάμα. Επίσης θεμελίωσε το μοναστήρι Γκάντεν για να στεγάσει τις βασικές μεθόδους του.

Ένας νεαρός μοναχός, γιδοβοσκός στα παιδικά του χρόνια, που στα 25 χρόνια είχε ήδη ταξιδέψει σε μέρη του Θιβέτ με τις πιο παλιές διδασκαλίες θα συναντήσει τον Tsongkhapa τέσσερα χρόνια πριν αποβιώσει, θα μαθητεύσει κοντά του και στη συνέχεια κοντά στους παλιότερους μαθητές του. Αυτός ο νεαρός με το όνομα Γκέν-ντουν Ντρομπ-πα θα γίνει ο πρώτος Δαλάι Λάμα, που σημαίνει Ωκεανός Σοφίας.

Έτσι από τον Tsongkhapa ξεκινάει ο Θιβετανικός Βουδισμός που ονομάζεται και Λαμαϊσμός. Εκφράζεται µέσα από δύο ανώτατους Άρχοντες ή Μεγάλους Λάµα, που µεταβιβάζουν το αξίωµα σύµφωνα µε τη µαχαγιανική θεωρία της µετενσάρκωσης των βούδα και των βουδισάτβα. Ο ∆αλάϊ Λάµα, που ασκεί την κοσµική εξουσία, θεωρείται µια µετενσάρκωση άµεσης γραµµής του Αβαλοκιτεσβάρα. Και ο Πάντζτσεν-Λάµα (ο Μεγάλος Λόγιος) είναι ο πνευµατικός οδηγός, µετενσάρκωση του Αµιτάµπα (ο Tsongkhapa θεωρείται κι αυτός ενσάρκωση του Βούδα Αμιντάμπα). Μετά τον θάνατο ενός Μεγάλου Λάµα, το πνεύµα του βούδα ή βουδισάτβα που τον εµψυχώνει, περνάει, µέσα σε µια περίοδο 49 ηµερών, στο σώµα ενός νεογέννητου µε εξαιρετικά σηµάδια. Το παιδί θα παρθεί από την οικογένεια του για να λάβει την ειδική εκπαίδευση για το ρόλο που το περιµένει που είναι η συνέχεια του ρόλου της προηγούμενης ενσάρκωσής του.

Οι Δαλάι και Πάντζεν συνδέονται στενά. Συχνά ο ένας αναγνωρίζει τη μετενσάρκωση του άλλου και λειτουργεί ως δάσκαλος του άλλου σε διαφορετικές γενιές. Αυτή η αμοιβαία αναγνώριση ενίσχυσε τη θρησκευτική και πολιτική σταθερότητα της σχολής Gelug για αιώνες.

1ος Δαλάι Λάμα – Gedun Drupa (1391–1474)

Γεννήθηκε ως Pema Dorjee το 1391 στη περιοχή Tsang, σε νομαδική οικογένεια (γονείς: Gonpo Dorjee και Jomo Namkha Kyi). Σε ηλικία 14 ετών πήρε τους όρκους του δόκιμου μοναχού από τον ηγούμενο του μοναστηριού Narthang, Khenchen Drupa Sherab, και έλαβε το όνομα Gedun Drupa. Το 1411 πήρε πλήρη μοναστική χειροτονία.

Έγινε στενός μαθητής του Tsongkhapa, ιδρυτή της σχολής Gelug. Ο Tsongkhapa του χάρισε νέα ράσα ως ένδειξη ότι θα διέδιδε τις διδασκαλίες. Το 1447 ίδρυσε το μοναστήρι Tashi Lhunpo (που θα γίνει η κατοικία των Παντσεν Λάμα) στο Shigatse, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της Gelug, και υπηρέτησε ως πρώτος ηγούμενός του μέχρι τον θάνατό του.

Ήταν μεγάλος λόγιος που συνδύαζε μελέτη και πρακτική· έγραψε πάνω από οκτώ εκτενή έργα για τη βουδιστική φιλοσοφία. Πέθανε το 1474 σε ηλικία 84 ετών, σε διαλογισμό στο Tashi Lhunpo. Ο τίτλος «Δαλάι Λάμα» του δόθηκε μετά τον θάνατό του.

2ος Δαλάι Λάμα – Gedun Gyatso (1475–1542)

Γεννήθηκε το 1475 στο Tanag Sekme, κοντά στο Shigatse, σε αγροτική οικογένεια (γονείς: Kunga Gyaltso και Machik Kunga Pemo). Ο πατέρας του ήταν γνωστός πρακτικός της πιο αρχαίας σχολής του Θιβέτ, της Nyingma. Όταν άρχισε να μιλάει, είπε στους γονείς του ότι ονομαζόταν Pema Dorjee (όνομα του 1ου) και ότι ήθελε να ζήσει στο Tashi Lhunpo. Αναγνωρίστηκε σε ηλικία 11 ετών ως μετενσάρκωσή του και ενθρονίστηκε στο Tashi Lhunpo.

Πήρε τους όρκους του δόκιμου το 1486 και την πλήρη χειροτονία αργότερα. Σπούδασε στο Tashi Lhunpo και στο Drepung. Έγινε ηγούμενος του Drepung (1517) και αναβίωσε το Monlam Chenmo (Μεγάλο Φεστιβάλ Προσευχής). Το 1525 έγινε ηγούμενος του Sera. Διατήρησε σχέσεις με τις παραδόσεις Nyingma, Shangpa Kagyu και Sakya της οικογένειάς του. Έκτισε το Ganden Podrang στο Drepung (περίπου 1530), που αργότερα έγινε η κατοικία των Δαλάι Λάμα. Πέθανε το 1542 σε ηλικία 67 ετών.

3ος Δαλάι Λάμα – Sonam Gyatso (1543–1588)

Γεννήθηκε το 1543 στο Tolung, κοντά στη Λάσα, σε εύπορη οικογένεια (γονείς: Namgyal Drakpa και Pelzom Bhuti). Επειδή είχαν πεθάνει προηγούμενα παιδιά, τον τάιζαν γάλα λευκής κατσίκας και τον ονόμασαν Ranu Sicho Pelzang («ο ευημερών που σώθηκε από γάλα κατσίκας»).

Αναγνωρίστηκε ως μετενσάρκωση του 2ου. Ήταν ο πρώτος που έλαβε επίσημα τον τίτλο «Δαλάι Λάμα» (Ωκεανός Σοφίας) το 1578 από τον μογγόλο ηγεμόνα Altan Khan. Διέδωσε εκτενώς τη σχολή Gelug στη Μογγολία. Ίδρυσε σημαντικά μοναστήρια, όπως το Kumbum (στον τόπο γέννησης του Tsongkhapa), το Lithang στο Kham και το Namgyal. Υπηρέτησε για έξι μήνες ως 13ος θρονικός κάτοχος του Chamdo Jampa Ling. Πέθανε το 1588 ενώ δίδασκε στη Μογγολία.

4ος Δαλάι Λάμα – Yonten Gyatso (1589–1617)

Γεννήθηκε το 1589 στη Μογγολία, εγγονός του διαδόχου του Altan Khan (πατέρας: Tsultrim Choeje της φυλής Chokar). Ήταν ο μόνος μη Θιβετιανός Δαλάι Λάμα μέχρι τότε. Η μογγολική καταγωγή του εδραίωσε τη συμμαχία Gelug–Μογγόλων. Μεταφέρθηκε στο Θιβέτ σε σχετικά μεγάλη ηλικία. Έγινε ηγούμενος σημαντικών μοναστηριών στη Λάσα. Πέθανε νέος, το 1617, σε ηλικία περίπου 28 ετών. Παρά τη σύντομη ζωή του, ενίσχυσε την επιρροή των ιεραρχών του Drepung.

5ος Δαλάι Λάμα – Ngawang Lobsang Gyatso (ο «Μεγάλος Πέμπτος», 1617–1682)

Γεννήθηκε το 1617 στο Chingwar Taktse (κεντρικό Θιβέτ). Ήταν ο πρώτος που άσκησε πραγματική πολιτική εξουσία στο Θιβέτ, με τη βοήθεια μογγολικών στρατευμάτων (Gushri Khan). Ενοποίησε το Θιβέτ και ίδρυσε την κυβέρνηση Ganden Phodrang.

Μετέφερε την έδρα από το Drepung στο νεόκτιστο Παλάτι Πόταλα στη Λάσα (που πήρε το όνομα από την καθαρή γη του Avalokiteshvara). Ήταν εξαιρετικός λόγιος, συγγραφέας πολλών σχολίων, τελετουργικών κειμένων, ιστοριών και βιογραφιών. Διατήρησε σχέσεις με την οικογενειακή του παράδοση Nyingma και υποστήριξε την αναστήλωση Nyingma μοναστηριών, παρότι προώθησε την κυριαρχία της Gelug (συμπεριλαμβανομένης της καταστολής της σχολής Jonang σε ορισμένες περιπτώσεις).

Το 1642 ο πέμπτος Δαλάι Λάμα ενθρονίστηκε ως πνευματικός και κοσμικός ηγέτης του Θιβέτ στο Shigatse/Samdruptse. Έτσι ιδρύθηκε η κυβέρνηση Ganden Phodrang, που ένωσε το Θιβέτ (από το Ngari στα δυτικά μέχρι το Kham και το Amdo) για πρώτη φορά μετά την κατάρρευση της αυτοκρατορίας τον 9ο αιώνα. Ξεκίνησε την κατασκευή του Παλατιού Ποτάλα το 1645 στον Κόκκινο Λόφο (Marpo Ri) της Λάσα, στη θέση του παλαιού παλατιού του Songtsen Gampo, ως σύμβολο της νέας εξουσίας και έδρα των Δαλάι Λάμα.

Ήταν εξαιρετικός λόγιος· τα έργα του γεμίζουν περίπου 24–27 τόμους (αυτοβιογραφία, φιλοσοφία, ιστορία, ποίηση, μυστικιστικά οράματα όπως το Sangwa Gyachen). Θεωρείται ο σημαντικότερος από τους πρώιμους Δαλάι Λάμα, ενοποιητής του Θιβέτ, ιδρυτής του θεοκρατικού συστήματος και μεγάλος λόγιος-μυστικιστής. Η κληρονομιά του καθόρισε την θιβετιανή ταυτότητα για αιώνες. Πέθανε το 1682· ο θάνατός του κρατήθηκε μυστικός για χρόνια από τον αντιβασιλέα.

6ος Δαλάι Λάμα – Tsangyang Gyatso (1683–1706)

Γεννήθηκε το 1683 στην περιοχή Mon (σημερινό Arunachal Pradesh). Κρατήθηκε σχεδόν σε κατ’ οίκον περιορισμό για περίπου μια δεκαετία μετά την αναγνώρισή του. Ενθρονίστηκε σε περίοδο μεγάλης πολιτικής αναταραχής. Είναι γνωστός ως ποιητής και για τον μη συμβατικό τρόπο ζωής του. Αρνήθηκε να λάβει πλήρη μοναστική χειροτονία και έζησε πιο κοσμικά. Μετά τη δολοφονία του αντιβασιλέα Sangye Gyatso, διατάχθηκε να μεταφερθεί στην αυλή του Μαντσού αυτοκράτορα στο Πεκίνο. Σύμφωνα με μία παράδοση πέθανε από πυρετό το 1706 κοντά στη λίμνη Kunganor· σύμφωνα με άλλη παράδοση διέφυγε και έζησε μέχρι το 1746 στην περιοχή Alashan.

7ος Δαλάι Λάμα – Kelzang Gyatso (1708–1757)

Γεννήθηκε το 1708 στο Lithang (Kham). Η νεότητά του σημαδεύτηκε από πολιτικές αναταραχές μεταξύ μογγολικών φατριών και την αυξανόμενη επιρροή της δυναστείας Qing. Εκπαιδεύτηκε ως μοναχός-λόγιος. Ανέλαβε ενεργό πολιτικό ρόλο μετά τα γεγονότα του 1747–1750, σε ηλικία 43 ετών, και ηγήθηκε της θιβετιανής κυβέρνησης. Οι σχέσεις του με τους Μαντσού διαμόρφωσαν το πρότυπο των σινο-θιβετιανών σχέσεων για την υπόλοιπη περίοδο Qing. Θεωρείται ότι υπό αυτόν ο θεσμός του Δαλάι Λάμα πήρε την ώριμη μορφή του (θρησκευτική και πολιτική). Πέθανε το 1757.

8ος Δαλάι Λάμα – Jamphel Gyatso (1758–1804)

Γεννήθηκε το 1758. Η περίοδός του χαρακτηρίστηκε από πολέμους και ίντριγκες στα Ιμαλάια, τις πρώτες επαφές με τους Βρετανούς και την ενίσχυση της θέσης των Μαντσού εκπροσώπων (ειδικά μετά την απόκρουση της εισβολής των Γκούρκα). Αν και δεν είχε ιδιαίτερη κλίση προς τη διακυβέρνηση, υπήρξε ενεργός ηγέτης σε δύσκολες συνθήκες. Πέθανε το 1804.

9ος–12ος Δαλάι Λάμα (περίοδος σύντομων ζωών)

Αυτοί οι τέσσερις έζησαν πολύ λίγο και η εξουσία ασκούνταν κυρίως από αντιβασιλείς:

9ος – Lungtok Gyatso (1805–1815): Γεννήθηκε στο Kham. Ενθρονίστηκε το 1808. Υπό την αιγίδα του έγιναν σημαντικές αναστηλώσεις στο Πόταλα (1810). Πέθανε σε ηλικία 9–10 ετών.

10ος – Tsultrim Gyatso (1816–1837): Πέθανε σε ηλικία περίπου 21–22 ετών.

11ος – Khedrup Gyatso (1838–1856): Ενθρονίστηκε το 1842. Σπούδασε στην Ποτάλα και στα τρία μεγάλα μοναστήρια της Λάσας. Έλαβε όρκους από τον 7ο Panchen Lama. Υπό την αιγίδα του χτίστηκε η ιδιωτική κατοικία Uyab Zimchung στο Norbulingka (εγκαινιάστηκε το 1849), γεγονός που συνδέεται με την προέλευση του θερινού φεστιβάλ Zhoton. Πέθανε σε ηλικία 18 ετών περίπου.

12ος – Trinley Gyatso (1856–1875): Ενθρονίστηκε σε ηλικία 5 ετών. Ανέλαβε πλήρη έλεγχο σε ηλικία 17 ετών αλλά αρρώστησε και πέθανε σε ηλικία 19 ετών (1875).

13ος Δαλάι Λάμα – Thubten Gyatso (1876–1933)

Γνωστός ως «Ο Μέγας Δέκατος Τρίτος». Γεννήθηκε το 1876 στο Langdun (Dagpo, κεντρικό Θιβέτ) σε αγροτική οικογένεια (γονείς: Kunga Rinchen και Lobsang Dolma). Έζησε σε ταραγμένη εποχή. Ανέλαβε πλήρη πολιτική και πνευματική εξουσία το 1895 (σε ηλικία περίπου 19 ετών). Η περίοδός του σημαδεύτηκε από το «Μεγάλο Παιχνίδι» (ανταγωνισμός Ρωσίας, Βρετανίας και Κίνας). Το 1904, κατά τη βρετανική εκστρατεία του Younghusband, διέφυγε στη Μογγολία και αργότερα στην Κίνα. Το 1909–1910, μετά από κινεζική εισβολή υπό τον Zhao Erfeng, κατέφυγε στην Ινδία (Darjeeling), όπου φιλοξενήθηκε και συνεργάστηκε με τον Βρετανό αξιωματούχο Sir Charles Bell.

Επέστρεψε στη Λάσα το 1912–1913 μετά την κατάρρευση της δυναστείας Qing. Στις 13 Φεβρουαρίου 1913 εξέδωσε διακήρυξη ανεξαρτησίας του Θιβέτ, απορρίπτοντας τους δεσμούς με την Κίνα (το παραδοσιακό μοντέλο «προστάτη-ιερέα» είχε «ξεθωριάσει σαν ουράνιο τόξο»). Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, το Θιβέτ λειτούργησε ως de facto ανεξάρτητο κράτος.

Προώθησε μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμό: ενίσχυσε τον στρατό (ειδική εκπαίδευση), ίδρυσε το πρώτο ταχυδρομείο (1913), έστειλε νέους στην Αγγλία για σπουδές μηχανικής, δημιούργησε την αστυνομία της Λάσα (1923), ίδρυσε το Men-Tsee-Khang (Ινστιτούτο Θιβετιανής Ιατρικής και Αστρολογίας, 1917), σχολείο αγγλικής γλώσσας στο Gyantse (1923), περιόρισε υπερβολικές φορολογικές απαιτήσεις μοναστηριών, κατάργησε σε μεγάλο βαθμό την ποινή θανάτου (εκτός από προδοσία) και προσπάθησε να εισαγάγει σύγχρονες διοικητικές και εκπαιδευτικές αλλαγές. Πολλές μεταρρυθμίσεις συνάντησαν αντίσταση από συντηρητικές μοναστηριακές και αριστοκρατικές δυνάμεις.

Ήταν ισχυρή προσωπικότητα, διπλωμάτης και μεταρρυθμιστής που προσπάθησε να προετοιμάσει το Θιβέτ για τον σύγχρονο κόσμο. Στην πολιτική του διαθήκη προειδοποίησε για μελλοντικές δοκιμασίες αν δεν υπάρξει προσαρμογή. Πέθανε στις 17 Δεκεμβρίου 1933 στη Λάσα σε ηλικία 57 ετών. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Δαλάι Λάμα, μαζί με τον πέμπτο, λόγω της επαναβεβαίωσης της ανεξαρτησίας και των προσπαθειών εκσυγχρονισμού του Θιβέτ.

14ος Δαλάι Λάμα – Tenzin Gyatso (1935 – σήμερα)

Φτάσαμε στον σημερινό Δαλάι Λάμα. Τον δέκατο τέταρτο και ίσως τον τραγικότερο όλων. Γεννήθηκε στην περιοχή Άμντο – στα σύνορα Κίνας και Θιβέτ το 1935. Τρία χρόνια μετά η αντιπροσωπεία της Λάσα τον αναγνώρισε ως μετενσάρκωση του δέκατου τρίτου Δαλάι Λάμα και τον πήρε μαζί με τους γονείς του ενθρονίζοντάς τον στο παλάτι της Ποτάλα στη Λάσα, στις 22 Φεβρουρίου 1940.

Η εσωτερική και εξωτερική κατάσταση στο Θιβέτ χειροτέρευε όλο τον 20ο αιώνα, κι ας ήταν μακριά από την Ευρώπη των δύο παγκοσμίων πολέμων. Η επικράτηση του κομμουνισμού στη σοβιετική ένωση κατέστρεψε όλες τις βουδικές κοινότητες στις σύμμαχες μογγολικές περιοχές του βορρά και η επικράτηση του κομμουνισμού στην Κίνα μετά την τελικά νίκη του Μάο Τσε Τουνγκ το 1949, έκανε την Κίνα την μεγαλύτερη απειλή του. Η βρετανική πολιτική των αρχών του 20^ου αιώνα προκάλεσε επιπλέον αβεβαιότητες και η πτώση της βρετανικής αυτοκρατορίας μετά τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο, έφερε επιπλέον δυσκολίες. Αλλά και εωτερικά το Θιβέτ ήταν διαιρεμένο – οριακά ο Δαλάι Λάμα γλύτωσε το 1947 από απόπειρα δολοφονίας.

Μόνη λύση ήταν η ανάληψη της κυβέρνησης από τον 15 χρονο Δαλάι Λάμα στις 17 Νοεμβρίου του 1950. Την ίδια χρονιά ο κινέζικος στρατός είχε εισβάλει και καταλάβει όλο το Θιβέτ. Το 1954 ο Δαλάι Λάμα κλήθηκε στην κινέζικη πρωτεύουσα για να δει τα «θαύματα» της επανάστασης. Εκεί ο Μάο του ξεκαθάρισε ότι «η θρησκεία είναι το δηλητήριο των λαών». Δυο χρόνια αργότερα βρέθηκε καλεσμένος στην Ινδία για τα 2500 χρόνια από τον θάνατο του Βούδα, ζητώντας βοήθεια για τη χώρα του.

Το 1959, για να μην συλληφθεί, αποφάσισε να διαφύγει στην Ινδία μεταμφιεσμένος. Πολλοί άλλοι Θιβετανοί τον ακολούθησαν, από το 1.000.000 που έφυγαν έφτασαν στην Ινδία περίπου 80.000. Εκεί τους δόθηκε η περιοχή της Νταραμσάλα (Dharamshala, γνωστή και ως «Μικρή Λάσα»).

Εκεί μετάφερε τη νέα πρωτεύουσα του Θιβέτ, βοήθησε στην εγκατάσταση όσων πατριωτών του κατάφερναν να φτάσουν ως εκεί, ενεργοποίησε όλες σχεδόν τις παραδόσεις της χώρας του, έφτιαξε τα παλιά μοναστήρια ως πανεπιστήμια μπολιασμένα και με τις επιστήμες της Δύσης. Κατόπιν άρχισε τον πολιτικό – διπλωματικό αγώνα του για να αναγνωριστεί από τη Δύση η κατάσταση της χώρας του και να διεκδικήσει ένα πιο αυτόνομο καθεστώς. Η Δύση συγκινήθηκε από τον Βουδισμό και τον Δαλάι Λάμα και ανάμεσα σε πολλές πανεπιστημιακές διακρίσεις που του απένειμαν ήταν και το Νόμπελ Ειρήνης το 1989.

Το 2011 παραιτήθηκε από πολιτικός ηγέτης και αναδείχθηκε ο επόμενος πολιτικός ηγέτης στην εξόριστη κυβέρνησή του μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες. Συνεχίζει να είναι μόνο ο θρησκευτικός – πνευματικός ηγέτης των Θιβετανών και του παγκόσμιου Βουδισμού.

Μετά από 10 χρόνια συνεννοήσεων με τους πυρήνες των βουδιστικών παραδόσεων όλου του κόσμου, ανακοίνωσε το 2025 ότι θα ξαναενσαρκωθεί ως Δαλάι Λάμα, σε χώρο εκτός της Κίνας και ξεκαθάρισε ποιοι και πως θα αναζητήσουν και θα επιβεβαιώσουν την επόμενη ενσάρκωσή του. Η ταυτότητα των τελευταίων 6 αιώνων του Θιβέτ, βασισμένη στον Λαμαϊσμό, μπορεί να ονειρεύεται τη συνέχειά της, διασκορπισμένη όμως σε όλο τον κόσμο κι όχι μόνο στο Έβερεστ.

Επίλογος

Φαίνεται πως ο 21^ος αιώνας συνεχίζει ακόμη περισσότερο τον υλισμό και αθεϊσμό του προηγούμενου αιώνα. Η κατανόηση και πολύ περισσότερο η εφαρμογή γνώσεων και παραδόσεων όπως του Θιβέτ, μοιάζουν πλέον με παραμύθι. Η Ε .Π. Μπλαβάτσκυ, που επισκέφτηκε το Θιβέτ τον 19ο αιώνα και μυήθηκε στα μοναστήρια και τις μεθόδους του Tsongkhapa, αναφέρει μια προφητεία του: Η αληθινή διδασκαλία θα διατηρηθεί καθαρή μόνο όσο το Θιβέτ παραμένει ελεύθερο από τις επεμβάσεις των δυτικών εθνών. Όταν όμως η Δύση ωριμάσει φιλοσοφικά, θα εμφανιστεί η ενσάρκωση του Πάντσεν Ρίνποτσε και η αλήθεια θα φωτίσει ολόκληρο τον κόσμο.

Βιβλιογραφία: