Θιβετανικός Βουδισμός

Γνώρισε τα βιβλία των Εκδόσεών Νέα Ακρόπολη

Ο θιβετανικός βουδισμός είναι μια παράδοση γνωστή για τον συνδυασμό φιλοσοφίας, ηθικής ζωής, διαλογισμού και τελετουργικών πρακτικών με στόχο τη μεταμόρφωση του νου και την καλλιέργεια της συμπόνιας προς όλα τα όντα. Γεννήθηκε από τον συνδυασμό του βουδισμού της Ινδίας με τις παραδόσεις του Θιβέτ.

Μέχρι τον 5^ο αιώνα μ.Χ., που έφτασε στο Θιβέτ ο βουδισμός, κυριαρχούσε η θρησκεία Bon. Η θρησκεία αυτή λάτρευε θεότητες της φύσης, των βουνών και των ποταμών και βασιζόταν σε μαγικές και σαμανιστικές πρακτικές. Υπήρχε η πίστη σε έναν απόλυτο Θεό που ρυθμίζει την τάξη όλου του σύμπαντος.

Padmasambhava, ο Γιός του Λωτού

Το 747 μ.Χ. θα φτάσει στο Θιβέτ ο μύστης της βουδιστικής παράδοσης Vajrayana, Padmasambhava, ο οποίος στην πορεία θα λατρευτεί ως ο «Πολύτιμος Δάσκαλος» ή ως «ο γιος του Λωτού», μιας και κατά την παράδοση γεννήθηκε θαυματουργικά μέσα σε έναν λωτό στη λίμνη Ντανάκοσα. Αυτός είναι που θα ενώσει τις θιβετανικές παραδόσεις με τον βουδισμό και θα βάλει τις βάσεις για την εδραίωση του θιβετανικού βουδισμού.

Ίδρυσε το μοναστήρι Samye, το πρώτο μοναστήρι θιβετανικού βουδισμού. Οι πρακτικές του περιλάμβαναν διαλογισμό, ταντρικές πρακτικές, μεταμόρφωση των αρνητικών συναισθημάτων σε σοφία και καλλιέργεια της συμπόνιας και της επίγνωσης.

Ακόμα βέβαια οι επιρροές από τη θρησκεία Bon ήταν εμφανείς. Στους ιερείς επιτρέπεται ο γάμος και η παράδοση είναι περισσότερο προφορική, με τις διδασκαλίες και τα μυστικά να μεταβιβάζονται από πατέρα σε γιό. Η εξουσία και ο πλούτος συγκεντρώνεται στα μοναστήρια.

Ο Tsong-kha-pa και το Σχίσμα της Αρετής

Τον 14^ο αιώνα όμως η κατάσταση αυτή θα αλλάξει ριζικά. Θα φτάσει στο Θιβέτ ο κινέζος ιεραπόστολος Tsong-kha-pa (1357 – 1419). Οι μεταρρυθμίσεις του θα φέρουν ριζικές αλλαγές στην οργάνωση του θιβετανικού βουδισμού και τότε είναι που καθιερώθηκαν τα οριστικά χαρακτηριστικά του. Ο Tsong-kha-pa θα αυξήσει την πειθαρχία των ιερέων, την τήρηση των μοναστικών κανόνων, τη συστηματική μελέτη της φιλοσοφίας και τις πρακτικές διαλογισμού και τάντρα, δίνοντας βάση στην ανάπτυξη της ηθικής και της σοφίας.

Ο Tsong-kha-pa ανέπτυξε τη διδασκαλία της κενότητας και έγραψε δεκάδες σημαντικά έργα, με αποτέλεσμα την έναρξη της γραπτής παράδοσης. Οι ιερείς αυξάνουν τον ασκητισμό και πλέον ορκίζονται αγαμία.

Με αυτόν τον τρόπο εμφανίζεται το πρώτο σχίσμα στην ιστορία του θιβετανικού βουδισμού, με τους οπαδούς της παλιάς πίστης να διαφοροποιούνται από τις μεταρρυθμίσεις του Tsong-kha-pa. Όσοι τον ακολούθησαν ονομάστηκαν «Σχίσμα της Αρετής» ή Εκκλησία των «Κίτρινων Σκούφων», ενώ οι οπαδοί της παλιάς παράδοσης Εκκλησία των «Κόκκινων Σκούφων».

Οι Κίτρινοι και οι Κόκκινοι Σκούφοι

Η Κίτρινη Εκκλησία ξεχωρίζει για το τελετουργικό και τις λατρείες της, οι ιερείς της διακρίνονται για την πειθαρχία και τη σοφία τους, ενώ οι βιβλιοθήκες των μοναστηριών είναι το κέντρο της βουδιστικής λογοτεχνίας. Το κίτρινο τελετουργικό καπέλο έγινε το διακριτικό της γνώρισμα. Η θεολογία της βασίζεται στον μονισμό και υπάρχει στην παράδοσή της μια ολόκληρη ιεραρχία από Βούδες και Βουδισάττβα. Η παράδοση αυτή απέκτησε μεγάλη επιρροή από τον 17^ο αιώνα και έπειτα, όταν οι Δαλάι Λάμα ανέλαβαν την πολιτική εξουσία του Θιβέτ.

Στην Κόκκινη Εκκλησία κυριαρχούν οι παλαιές δεισιδαιμονίες, η προφορική παράδοση, ενώ με την πάροδο των χρόνων ενσωματώθηκαν και πρακτικές ερωτικού ταντρισμού. Πιθανότατα η παράδοση αυτή να είχε εκλείψει εντελώς στις μέρες μας, αν δεν είχε αποκεφαλιστεί ο θιβετανικός βουδισμός των κιτρινοσκούφηδων από την Κίνα τον 20^ο αιώνα.

Λαμαϊσμός

Ο Θιβετανικός Βουδισμός εκφράζεται μέσα από δύο ανώτατους άρχοντες ή Λάμα, που μεταβιβάζουν το αξίωμα σύμφωνα με τη μαχαγιανική θεωρία της μετενσάρκωσης των Βούδα και των Βουδισάττβα. Η κοσμική εξουσία ασκείται από τον Δαλάι Λάμα ενώ πνευματικός οδηγός είναι ο Πάντζτσεν Λάμα.

Κατά τη θιβετανική παράδοση, όταν ένας Μεγάλος Λάμα πεθαίνει, το πνεύμα του Βούδα που τον εμψυχώνει, ενσαρκώνεται μετά από 49 ημέρες στο σώμα ενός νεογέννητου με εξαιρετικά σημάδια. Το παιδί αυτό αναγνωρίζεται και λαμβάνει ειδική εκπαίδευση ώστε να ενσαρκώσει ορθά τον μελλοντικό του ρόλο. Ο Δαλάι Λάμα θεωρείται μετενσάρκωση του Αβαλοκιτεσβάρα, ενώ ο Πάντζτσεν Λάμα μετενσάρκωση του Αμιτάμπα.

Γενικά, Λάμα σημαίνει πνευματικός δάσκαλος και ο τίτλος ισχύει για όλους τους μοναχούς του θιβετανικού βουδισμού. Για τον λόγο αυτό η παράδοση αυτή αποκαλείται και Λαμαϊσμός. Βέβαια στην πραγματικότητα ο θιβετανικός βουδισμός είναι μια μορφή βουδισμού και όχι μια διαφορετική θρησκεία. Ο όρος λαμαϊσμός προέρχεται κυρίως από τους ευρωπαίους εξερευνητές που εντυπωσιάστηκαν από τα μεγάλα μοναστήρια του Θιβέτ, τις πολύπλοκες τελετουργίες και την πολιτική επιρροή μορφών όπως ο Δαλάι Λάμα.

Ο Δαλάι Λάμα ήταν ο πολιτικός αρχηγός του Θιβέτ και η έδρα του ήταν η πρωτεύουσα του Θιβέτ, Λάσα. Όμως, από την εποχή της κινέζικης εισβολής, το 1959, ο Δαλάι Λάμα ζει εξόριστος στην Ινδία. Έκτοτε, υπάρχει ένα ολόκληρο σύγχρονο κίνημα που αγωνίζεται για την απελευθέρωση του Θιβέτ από το ολοκληρωτικό κράτος της Κίνας.

Συνοψίζοντας, ο θιβετανικός βουδισμός είναι μια σχολή πρακτικής φιλοσοφίας που στοχεύει στην επίτευξη της απελευθέρωσης, στην κατάκτηση της Νιρβάνα. Οι ακόλουθοι του θιβετανικού βουδισμού βασίζονται στην πνευματική σχέση δασκάλου και μαθητή, ακολουθώντας έναν Λάμα ο καθένας, σαν οδηγό προς τη Νιρβάνα. Ακολουθούν τις ασκήσεις, τα τυπικά, τις τελετουργίες, τα σύμβολα και τα μάντρα των Λάμα, σαν πρακτικές προς την επίτευξη της απελευθέρωσης.

Πηγές

Εγκυκλοπαίδεια: Θρησκείες του Κόσμου, Εκδόσεις Άγκυρα
Θρησκείες και Δόγματα, Άνταμ Χιούμ Κέλι, Εκδόσεις Κέδρος
Η Σοφία της Ανατολής, Γεώργιος Αλβαράδο Πλάνας, Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
Μυστικισμός, Ρούντολφ Στάινερ, Εκδόσεις Κάκτος
Ο μυστικισμός στις θρησκείες του κόσμου, Κωνσταντίνος Τσοπάνης, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
Άρθρο: Τενζίν Γκιάτσο, ο 14^ος Δαλάι Λάμα
Άρθρο: Προσάρτηση του Θιβέτ από την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας