Τα Μυστικά του Παρθενώνα (μέρος Β’)

Γνώρισε τα βιβλία των Εκδόσεών Νέα Ακρόπολη

Αντλώντας θάρρος και τόλμη από τη μεγάλη αγάπη μου για τον Παρθενώνα, τον Ναό της Αθηνάς, θα προσπαθήσω να αποτυπώσω τη δική μου βιωματική και θεωρητική προσέγγιση σε αυτό το παγκόσμιας αποδοχής αρχιτεκτονικό θαύμα. Έχοντας ως βάση και θεμέλιο το Σωκρατικό γνωμικό «έν οίδα ότι ουδέν οίδα», που για μένα δηλώνει ότι όσο περισσότερο ερευνάς τόσο περισσότερο διαπιστώνεις τη μικρότητα και την άγνοιά σου.

Όπως ανέφερα και σε προηγούμενο άρθρο (Τεύχος 196, ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ), την περίοδο 2011 με 2015 εργαζόμουν καθημερινά μέσα στον Παρθενώνα. Μετά από 10 χρόνια έχω την τύχη να εργαστώ ξανά για την ανάδειξη των αρχαιολογικών ευρημάτων πίσω από το παλαιό μουσείο της Ακρόπολης. Έτσι καθημερινά ανεβαίνω στον ιερό βράχο θαυμάζοντας με ανανεωμένη ματιά αυτή την θεάρεστη ανθρώπινη κατασκευή του ναού της Αθηνάς.

Ο Παρθενώνας ως βιβλίο Κοσμογένεσης και Ανθρωπογένεσης (νοητική προσέγγιση)

Στην εξωτερική ζωφόρο παρατηρούμε τέσσερα θέματα: στην ανατολική μεριά έχουμε τη Γιγαντομαχία, στη δυτική την Αμαζονομαχία, στη νότια την Κενταυρομαχία και στη βόρεια την άλωση της Τροίας. Ο Παρθενώνας είναι ο μοναδικός ναός που έχει παραστάσεις σε όλες τις μετόπες. Μετά έχουμε το γείσο, το αέτωμα με τα εναέτια γλυπτά θεών (αυτά που βρίσκονται μέσα στο αέτωμα). Στο ανατολικό αέτωμα βλέπουμε τη γέννηση της Αθηνάς από το κεφάλι του Δία και στο δυτικό τη μάχη της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα για την προστασία της Αθήνας, στην οποία νικήτρια βγήκε η Αθηνά.

Αυτόν που θα τολμήσει να αποσυμβολίσει το νόημα των διαφορετικών θεμάτων της εξωτερικής ζωοφόρου τον περιμένουν απαντήσεις σε ερωτήματα που απασχολούν τη φιλοσοφική προσέγγιση του κόσμου. Ναι, είναι ένα βιβλίο Κοσμογένεσης και Ανθρωπογένεσης, αν το θεωρήσουμε έτσι. Δεν θα συνεχίσουμε περισσότερο με αυτό το θέμα, γιατί θα αποτελέσει θέμα άλλου ξεχωριστού άρθρου.

Ο Παρθενώνας ως κιβωτός ανύψωσης που αρμενίζει στον ουρανό (διαισθητική προσέγγιση)

Εκατοντάδες φορές έχω ανηφορίσει στον ιερό βράχο περνώντας τα προπύλαια, μόνος χωρίς την παρουσία τουριστών. Είναι η ώρα της ανατολής. Ο ήλιος, δίνοντας τη δική του ηλιακή μάχη, νικάει το σκοτάδι και οι πρώτες ακτίνες φωτός αρχίζουν να στεφανώνουν ό,τι έχει απομείνει από τον Μεγάλο Ναό, τον Παρθενώνα, τον ναό της θεάς Αθηνάς.

Το γλυκό θολό φως, η τεράστια σιωπή, ο μπλε σκούρος ουρανός, το ελαφρύ δροσερό αεράκι μαζί με τη δική μου θέληση να ανηφορίσω φέρνοντας στη μνήμη μου τον νεαρό Σωκράτη που εργαζόταν ως λιθοξόος στην κατασκευή του Παρθενώνα, λειτουργούν σαν απαραίτητα συστατικά στοιχεία, σαν καύσιμη ύλη, για να ανυψωθεί η ψυχή.

Η θέα του Παρθενώνα, ό,τι έχει απομείνει από τον βομβαρδισμό του αδίστακτου Μοροζίνι και μετά από τη μεγάλη προσπάθεια αναστύλωσης για πάνω από 150 χρόνια, είναι η ανταμοιβή της ανηφορικής προσπάθειας. Βέβαια χρειάζεται μια γενναία δόση δημιουργικής φαντασίας μαζί με λίγη διαίσθηση που ανοίγει την καρδιά σαν το μόλις ανοιγμένο μπουμπούκι ενός τριαντάφυλλου, για να δει η ψυχή και να θαυμάσει ο νους.

Με έναν μαγικό τρόπο, χωρίς λογική εξήγηση, με λίγη γνώση που συνοδεύει μια καλή διάθεση για ένα ταξίδι οδοιπορίας σε ανηφορικά δύσκολα όσο και ανεξήγητα μονοπάτια, όλα αρχίζουν και ανυψώνονται. Πώς και γιατί γίνεται αυτό;

Η κλίση των κιόνων του Παρθενώνα κατά 7 εκ., εκτός των γωνιαίων κατά 10 εκ., καθώς και η κλίση της εξωτερικής πλευράς του τοίχου προς τα μέσα, διαμορφώνουν μια πυραμοειδή μορφή, κάτι που εξηγεί και την εκπληκτική του αντισεισμικότητα. Αν προεκτείνουμε τους κίονες προς τα πάνω, τότε οι κίονες των στενών πλευρών θα συναντηθούν σε ύψος περίπου 1.852 – 2.200 μέτρων και των μακρών σε ύψος περίπου 4.950 μέτρων σχηματίζοντας μια νοερή πυραμίδα. Στους κίονες (με ύψος 10,43 μέτρα) αντιστοιχεί θριγκός ύψους μόλις 3,30 μέτρων και έτσι δίνεται η εντύπωση ότι το φορτίο που σηκώνουν οι κίονες είναι πιο ανάλαφρο, αποκτώντας στο σύνολό τους την αίσθηση του ύψους και της χάρης, σε αντίθεση με τους παλαιότερους ναούς που δίνουν την αίσθηση ότι οι κίονες «υποφέρουν» από το βάρος του θριγκού. Η στέγη του ναού δίνει την αίσθηση ότι, παρά το τεράστιο βάρος της, ακουμπά ανάλαφρα στο όλο οικοδόμημα. Αυτό, μαζί με τις καμπυλώσεις, δημιουργούν την αίσθηση ανάτασης, φαίνεται ότι ο ναός ανυψώνεται. Ανυψώνεται ο ναός της Αθηνάς παίρνοντας μαζί του κάθε ψυχή που μπορεί, ξέρει και θέλει να θαυμάσει.

Οι αρχαίοι έβαφαν τους ναούς (εκτός από τους κίονες και το επιστύλιο) με έντονα χρώματα, κυρίως κυανό, κόκκινο και χρυσό δίνοντας μια ομορφιά δυναμική και τόσο ζωντανή, που σε εμπνέει για να τολμήσεις το αδύνατο και το ουτοπικό. Να ξεδιπλώσεις τα ανύπαρκτα φτερά σου και να πετάξεις σε ονειρικούς κόσμους.

Η στέγη ήταν δίρριχτη. Τα κεραμίδια του Παρθενώνα ήταν κι αυτά από λευκό μάρμαρο και, επειδή ήταν αρκετά λεπτά, φίλτραραν το φως του ήλιου και χάριζαν στο εσωτερικό του ναού ένα γλαυκό χρώμα. Στις μακριές πλευρές τα κεραμίδια κατέληγαν σε ακροκέραμα με τη μορφή ανθεμίου. Στις τέσσερις άκρες της στέγης υπήρχαν λεοντοκεφαλές – ψευδοϋδρορροές. Τέλος, στην κορυφή των αετωμάτων υπήρχαν τα ακρωτήρια, ενώ στη μέση, στην κορυφή της στέγης, υπήρχε ένα τεράστιο ανθέμιο. Ο ναός, με την κύρια είσοδο του, βλέπει ανατολικά.

Αν τελικά καταφέρουμε να ανυψωθούμε και εμείς οι ίδιοι μαζί με την ανοδική ανυψωτική τάση που δημιουργείται από τις πάμπολλες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του μεγάλου Ναού, τότε μπορούμε να φανταστούμε, με φιλοσοφική τόλμη, τη στέγη του Παρθενώνα σαν καρίνα πλοίου που διασχίζει τα ουράνια νερά. Να τοποθετήσουμε τον ναό της Αθηνάς, σαν κιβωτό επιβίωσης του αρχαίου ελληνικού, και όχι μόνο, πολιτισμού, να πλέει στον καταγάλανο ουρανό τραγουδώντας σαν αρχαίος τροβαδούρος τον ύμνο της αλήθειας, για να έλξει πανάρχαιες ψυχές που ψάχνουν κάτι το άπιαστο, για να δώσουν νόημα στη ζωή τους. Αλλά, ας προσγειωθούμε λίγο…..

Στον Παρθενώνα αποτυπώνεται η Γεωμετρική και Μαθηματική γνώση της εποχής

Ολόκληρος ο Παρθενώνας είναι κατασκευασμένος σύμφωνα με την αναλογία 4:9, που είναι γνωστότερη ως χρυσή τομή. Αυτό σημαίνει πως αν πολλαπλασιάσουμε το ύψος του ναού με το 9 και το γινόμενο που θα προκύψει το διαιρέσουμε με το 4, τότε θα έχουμε βρει το πλάτος του ναού. (Ύψος) 13,72 Χ 9 = 125,28 : 4 = 30,87 (Πλάτος). Το ίδιο συμβαίνει κι αν πολλαπλασιάσουμε το πλάτος με το 9 και διαιρέσουμε το γινόμενο με το 4, τότε θα έχουμε βρει το μήκος του ναού: (Πλάτος) 30,87 Χ 9 = 277,92 : 4 = 69,48 (Μήκος). Το συνολικό ύψος του Παρθενώνα προς το ύψος μέχρι το τέλος των κιόνων ισούται με το ύψος του μέχρι το τέλος των κιόνων προς το ύψος του από τους κίονες και πάνω. Εκεί όπου τελειώνουν οι κίονες, βρίσκεται η χρυσή τομή. Η χρυσή τομή παρατηρείται και στο εσωτερικό του Παρθενώνα.

Η πρόσοψη του Παρθενώνα αποτελεί ένα παράδειγμα χρήσης της χρυσής τομής στην αρχιτεκτονική. Η ίδια αναλογία εφαρμόστηκε και στη διάμετρο του κάθε κίονα, στη μεταξύ τους απόσταση, στη σχέση ανάμεσα στο ύψος του κίονα και στο ύψος του θριγκού, στις αναλογίες των μεταξονίων, τη λέπτυνση του κίονα, το περίγραμμα του εχίνου και τον τρόπο σύνδεσης με τον κορμό, τη μορφή και τον αριθμό των τριγλύφων.

Το εσωτερικό μήκος του είναι 100 αττικά πόδια, δηλαδή 30,80 μέτρα. Μέσα σε αυτά τα νούμερα εκφράζονται καταπληκτικές αναλογίες! Ο αττικός πους (πόδι) είναι 0,30803 μέτρα ή αλλιώς 1/2φ. Μέσα στον Παρθενώνα, όμως, στην κάθε αναλογία του, θα συναντήσουμε και κάτι άλλο: Την ακολουθία Φιμπονάτσι (Fibonacci). Δηλαδή την ακολουθία στην οποία ο κάθε αριθμός είναι ίσος με το άθροισμα των δύο προηγούμενων: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, κ.λπ. Επιπλέον, ο λόγος δύο διαδοχικών αριθμών της ακολουθίας τείνει προς τη χρυσή τομή. Αλλά μέσα στον Παρθενώνα υπάρχει βέβαια και ο αριθμός π = 3,1416, ο οποίος εκφράζεται και αυτός με τη σχέση 2φ2/10 = 0,5236 μέτρα. Οι έξι πήχεις μας δίνουν π = 3,1416.

Αυτά τα λίγα, για να ικανοποιήσουμε και τον μαθηματικό νου όσων διαβάζουν αυτό το άρθρο. Μαθηματικά που εκφράζονται με γεωμετρικά σχήματα και αναλογίες, που δίνουν ζωή σε μια αρχιτεκτονική την οποία πολύ δύσκολα θα βρούμε σε άλλες κατασκευές πάνω στην γη.

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε ασταμάτητα, αλλά θα γινόμασταν κουραστικοί. Άλλωστε σήμερα με την τεχνητή νοημοσύνη οι πληροφορίες είναι εύκολα προσβάσιμες, αρκεί να γίνονται οι κατάλληλες και στοχευμένες ερωτήσεις.

Το δικό μου λιθαράκι, μικρό και ασήμαντο για τον πολύ κόσμο, αλλά μεγαλιθικό και απαραίτητο για μένα, έχει μπει στη θέση του. Εύχομαι σε όλους αυτούς που θα διαβάσουν αυτό το άρθρο, κάποιες ιδέες του να αποτελέσουν την ώθηση για να βρουν το δικό τους λιθαράκι και να το τοποθετήσουν στην ανάλογη θέση. Η οδοιπορία συνεχίζεται… καλή αντάμωση!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ