Θα ήταν παράλογο όσο και αλαζονικό να ισχυριστεί κανείς ότι ο Χριστιανισμός είναι μία θρησκευτική ιδέα που ξεπήδησε από το τίποτα. Ότι γεννήθηκε πριν 2000 χρόνια και διαμορφώθηκε σαν κυρίαρχη θρησκεία του σημερινού κόσμου, χωρίς να λάβει υπόψη στο παραμικρό την ως τότε ανθρώπινη ιστορία και διανόηση. Η αλήθεια είναι ότι και ο Χριστιανισμός έσκυψε και ήπιε ταπεινά από τις ένδοξες πηγές των προηγουμένων πολιτισμικών μορφών -γερασμένων αλλά και αυθεντικών – μέσα στις οποίες γεννήθηκε. Η μαγεία της Ανατολής, το μυστήριο της Αιγύπτου και το φως της Ελλάδας ήταν ίσως – σε μια άλλη άποψη – οι «τρεις μάγοι» που ήρθαν να ευλογήσουν και να προσκυνήσουν τη νέα ιδέα που γεννήθηκε σε μια γωνιά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, την Παλαιστίνη. Φυσικό είναι λοιπόν ο Χριστιανισμός να είναι γεμάτος με αρχαία σύμβολα και να έχει υιοθετήσει μύθους που θα έδιναν πνοή και θα «έντυναν» την ιστορική Αλήθεια. Άλλωστε όλοι το γνωρίζουν: μόνο ο μύθος μπορεί να γίνει κατανοητός από το ανθρώπινο ασυνείδητο και δεκτός από ανθρώπους με διαφορετική κουλτούρα.
Έτσι, ο μύθος είναι – από κάποια άποψη – η μοναδική Αλήθεια. Η γλώσσα του – η συμβολική – μιλάει στην καρδιά μας, ανεξάρτητα από χώρο και χρόνο.
Αγία Τριάδα
Το Χριστιανικό δόγμα της Τρισυπόστατης Θεότητας, είναι τόσο παλιό όσο και η ιστορία της ανθρωπότητας. Η Ινδική Θεία Τριάδα (Βράχμα, Βισνού και Σίβα), η Αιγυπτιακή (Όσιρις, Ίσις και Ώρος), η Ελληνική (Δίας, Ποσειδών και Άδης) είναι κάποιες άλλες παλιότερες μορφές της. Αυτές είναι οι 3 ιδιότητες του ενός και μοναδικού Θεού, με τις οποίες μπορεί να γίνει αντιληπτός: Βούληση, Αγάπη, Διάνοια.
Βασισμένη σ’ αυτό έχουμε πολύ αργότερα τη διδασκαλία του Νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πλωτίνου (2ος αιώνας μ.Χ.) για τη φιλοσοφική «θεία Τριάδα»: Ον – Νους – Δημιουργία. Με τις θέσεις του αυτές επηρέασε πάρα πολύ τον σύγχρονό του Χριστιανισμό.
«Εγώ ειμί το Ον». Αυτή η Τριάδα αντανακλάται και στον άνθρωπο. Έτσι έχουμε τον Θείο Άνθρωπο, αυτόν που έχει ενεργοποιήσει τις τρεις προαναφερόμενες αρετές, το «καθ’ εικόνα και ομοίωσιν» του Θεού μέσα του.
Ο κανονικός άνθρωπος αποτελείται από 4 στοιχεία που συμβολίζονταν στην Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Ανατολή με τα ζώα που απαρτίζουν η Σφίγγα και στον Χριστιανισμό με τέσσερα ζώα – σύμβολα των τεσσάρων Ευαγγελιστών.
Σφίγγα
Μυθικό σύμβολο με πόδια Ταύρου, σώμα λιονταριού, φτερά αετού, ανθρώπινο κεφάλι. Το φυσικό του σώμα που συμβολίζεται με τον ταύρο (Λουκάς). Την ενέργεια που ζωοποιεί το σώμα του που συμβολίζεται με το Λιοντάρι (Μάρκος). Τον κόσμο των συναισθημάτων του που συμβολίζεται με ένα πτερωτό ον, συνήθως τον αετό (Ματθαίος). Τον κόσμο του νου, μέσω του οποίου συνδέεται με το πάνω και το κάτω, το πραγματικά ανθρώπινο στοιχείο. Στον Χριστιανισμό συμβολίζεται με τον Άγγελο (Ιωάννης). Εικόνα του Ανθρώπου και ο Ναός, ακολουθεί παρόμοιο συμβολισμό σ’ όλους τους πολιτισμούς.
Ο Σταυρός
Τι να πούμε όμως και για το σημαντικότερο Χριστιανικό σύμβολο, το Σταυρό; Ίσως, μαζί με τον κύκλο, είναι το αρχαιότερο σύμβολο, αφού σημαίνει τον ίδιο τον άνθρωπο, τον σταυρωμένο ανάμεσα στη Γη και τον Ουρανό, το Πάνω και το Κάτω. Η οριζόντια γραμμή του είναι ο θνητός άνθρωπος, ο πολλές φορές ζωώδης ή ο καθημερινός άνθρωπος. Η κάθετη γραμμή είναι ο Θείος Άνθρωπος, αυτός που θυσιάζει το κατώτερο για το ανώτερο, ο υιός του Θεού.
Το δέντρο
Το δέντρο είναι ένα άλλο κοσμογονικό σύμβολο. Σαν δέντρο της ζωής ή της Γνώσης είναι γνωστό σε πολλούς λαούς. Εικόνα του άξονα του Κόσμου και της πολλαπλότητάς του. Με τις ρίζες του βαθιά χωμένες στη γη ή αντίστροφα στον ουρανό, ενώνει τον ουρανό, τη γη και τον κάτω κόσμο. Στο Κοράνι αναφέρεται σαν «Δέντρο του Φωτός», στους αρχαίους Ιρανούς «Χομ» και στους Σκανδιναβούς «Ιγκντραζίλ». Στην Κίνα το δέντρο γίνεται Ιερό Βουνό, το Τιέν – Μου = υψωμένο ξύλο. Σύμβολο της ζωής, της Θείας Μητέρας, πηγή της Αθανασίας, της αναγέννησης, της ανάστασης, συνδέεται με την εξέλιξη του ανθρώπου και την άνοδό του στον ουρανό. Μαζί με την πέτρα – βωμό αποτελεί τον πρώτο Ιερό Χώρο, όπως θα μας πει ο M. Eliade.
Ο Άγιος Γεώργιος
Ο συμβολισμός του δρακοντοκτόνου ήρωα είναι επίσης παγκόσμιος. Ο άνθρωπος-ήρωας πολεμά τον Δράκο που συμβολίζει σ’ όλους τους κοσμογονικούς μύθους την έννοια του Χάους, το σκοτεινό μέρος της Δημιουργίας. Ο Σκύλος είναι ένα άλλο σύμβολο του Φύλακα και οδηγού των Ψυχών στον Κάτω Κόσμο.
Η Μεγάλη Μητέρα
Τέλος, θα αναφερθούμε στον Συμβολισμό της Μητέρας. Είναι αυτή που γεννά και συντηρεί κάθε τι που είναι σε ύπαρξη. Η κατανόηση, η αγάπη και τα στύγια βάθη της είναι τα χαρακτηριστικά της. Με τα χέρια απλωμένα, αγκαλιάζοντας και προστατεύοντας το κάθε τι, θηλάζοντας το Θείο παιδί ή θρηνούσα για τη θυσία του, μεσίτρια μεταξύ θεών και ανθρώπων, «γιάτρισσα» ή «Στρατηγός», είτε λέγεται Ίσιδα είτε Δήμητρα ή Παναγία, η Μητέρα είναι το αρχέγονο κανάλι μας προς τη Ζωή, σύμβολο της Επιστροφής, Κυρία της Ζωής και του Θανάτου.
Δεκάδες άλλα σύμβολα θα μπορούσαν να παρατεθούν. Τα όσα ήδη γράφτηκαν ίσως αρκούν στον αναγνώστη για να εμβαθύνει στο θέμα. Ο σκοπός μας ήταν να δείξουμε ότι -ευτυχώς-και ο Χριστιανισμός ακολούθησε την πορεία όλων των θρησκειών που προηγήθηκαν. Χρησιμοποιώντας επιλεκτικά το φιλοσοφικό και θεολογικό παρελθόν έδωσε στην ανθρωπότητα το δικό του μήνυμα, παλιό όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος και νέο όπως το λεπτό τόξο της Νέας Σελήνης που εμφανίζεται στο νυχτερινό ουρανό. Άλλωστε μόνο ότι έχει ρίζες μπορεί να έχει και κλαδιά.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Περιοδικό “ΝΕΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗ”, Τεύχος 68
- Εγκυκλοπαίδεια εσωτερισμού, Π. Γράβιγγερ, Εκδόσεις Σφιγγός
- Ο Κοσμολογικός Συμβολισμός στην Αρχιτεκτονικής του Βυζαντινού Ναού, Γ.Α.Προκοπίου, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος.
- Μυστηριακές θρησκείες
- Πραγματεία Ιστορίας θρησκειών, Μ. Ελιάντ, Εκδ. Χατζηνικολή