Ίνκας: Η Αυτοκρατορία του Ήλιου

Manco Capac

Η γέννηση αυτής της αυτοκρατορίας αποδίδεται στον Manco Capac, ο οποίος, τον 12ο αι. μ.Χ., ακολουθώντας τις οδηγίες του θεού Viracocha (πατέρα του) ίδρυσε την πρωτεύουσα, το Cuzco. Οι Ίνκας ήταν κατά κύριο λόγο κατακτητές και  εδραίωσαν ένα αυστηρό σύστημα θεοκρατικού τύπου. Μέσα σε μόνο δύο αιώνες δημιούργησαν μια αυτοκρατορία με έκταση 611.500 τετραγωνικά χλμ. ενοποιώντας ένα μωσαϊκό λαών και πολιτισμών. Από τους προγόνους τους κληρονόμησαν μια πολύ πλούσια αρχιτεκτονική και μνημειακή παράδοση. Ξεχωρίζουμε τα ερείπια του Cuzco, της πρωτεύουσας, το φρούριο του Saqsaywaman και τη χαμένη μέσα στις Άνδεις πόλη, το Machu Picchu.

Οι Ίνκας είχαν ένα σύστημα ιερογλυφικής γραφής με σύμβολα που ονόμαζαν tocapus, που δεν έχουν ακόμα αποκρυπτογραφηθεί. Έγραφαν πάνω σε ξύλινα αγγεία, σε υφάσματα και σε κεραμικά.

Η αυστηρά ρυθμισμένη κοινωνική ιεραρχία του κράτους των Ίνκας είχε τη μορφή πυραμίδας. Τρεις κοινωνικές τάξεις σχημάτιζαν αυτήν την κοινωνική πυραμίδα: Στην κορυφή βρισκόταν ο Σάπα Ίνκα, ο απόλυτος μονάρχης, πολιτικός, θρησκευτικός και στρατιωτικός ηγέτης και η βασιλική οικογένεια, στη μέση ήταν οι ευγενείς και οι ιερείς και στη βάση ήταν ο λαός. Ο Ίνκα θεωρείτο γιος του Ήλιου, άρχοντας της γης και ρυθμιστής του κόσμου.

Οι Ίνκας έπαιρναν από τη γέννησή τους μια ανατροφή που σκόπευε να τους κάνει άξιους πολίτες, χρήσιμους στην κοινωνία. Από μικρό παιδί αναλάμβαναν υποχρεώσεις, με σκοπό να αποκτήσουν πνεύμα υπευθυνότητας και εργατική ψυχή. Το σύνθημα του παιδαγωγού ήταν «ζήσε χωρίς να κάνεις κακό και γίνε χρήσιμος για όλους».

Χαρακτηριστικό των Ίνκας ήταν η αλληλεγγύη: τη μια μέρα οι πολίτες εργάζονταν για τους κυβερνήτες τους και στις μέρες της συμφοράς οι κυβερνήτες τους έδιναν όλα όσα χρειάζονταν.

Το διοικητικό σύστημα επίσης διαπνεόταν από μια μεγάλη αντίληψη πρόνοιας, που εκφραζόταν στην αποθήκευση τροφίμων και αγαθών για 10 χρόνια. Τα διατηρούσαν σε πολύ καλή κατάσταση μέσω της αφυδάτωσης και άλλων τεχνικών μεθόδων, μερικές από τις οποίες είναι ακόμα άγνωστες στον δυτικό πολιτισμό.

Το σύστημα εκμετάλλευσης των καλλιεργούμενων εδαφών είναι το καλύτερο που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα. Οι πολίτες είχαν όλα τα απαραίτητα αγαθά, ώστε να μην χρειάζεται να κλέψουν για να τα αποκτήσουν.

Οι Ίνκας δεν άφηναν λοιπόν τίποτα στην τύχη, τόσο στον κοινωνικό όσο και στον διοικητικό τομέα. Παρά τη μεγάλη έκταση της αυτοκρατορίας, η διοίκηση του κράτους γνώριζε την ύπαρξη και του τελευταίου κατοίκου. Ο πολίτης της αυτοκρατορίας ένιωθε πραγματικά μέλος της και ικανοποιούνταν όχι μόνο οι υλικές ανάγκες του, αλλά και οι πιο βαθιές νοητικές, καλλιτεχνικές και πνευματικές του επιθυμίες. Υπήρχε κοινωνική ενότητα, μέσα στην οποία ο καθένας εκτελούσε το έργο του και είχε συνείδηση της αξίας του ως ατομική μονάδα που συνεργάζεται για την ανάπτυξη του συνόλου.

Το Μάτσου Πίτσου στη γλώσσα Κέτσουα σημαίνει «αρχαίο βουνό». Βρίσκεται σε υψόμετρο 2700 μέτρων στη Σιέρρα Βιλκαμπάμπα, στην αριστερή όχθη του παραπόταμου του Βιλκανότα, Ουρουμπάμπα. Απέχει 80 χιλιόμετρα από την πόλη Κούσκο.

Το Κούζκο ήταν η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, αλλά και το θρησκευτικό κέντρο, έδρα της λαϊκής λατρείας και σύμβολο της ενότητας των θρησκειών όλων των λαών του Νότιου Ειρηνικού. Το Μάτσου Πίτσου απλώνεται σαν μια από τις πλουσιότερες μαρτυρίες της κοσμογονικής θεωρίας των Ίνκας, αστεροσκοπείο αλλά και τόπος λατρείας.

Οι σημαντικότεροι θεοί είναι ο Ήλιος (Ίντι) και η Σελήνη. Και γενικά οι περισσότερες θεότητές τους μπορούν να χωριστούν σε ηλιακές και σεληνιακές. Οι λειτουργίες τους είναι αντίθετες αλλά συμπληρωματικές μεταξύ τους.

Οι Ίνκας ήταν πεπεισμένοι για την παρουσία μιας αθάνατης ψυχής σε όλα τα βασίλεια της φύσης. Έτσι σέβονταν και λάτρευαν τα άστρα, τα ζώα, τα φυτά, ακόμα και τους πιο μικρούς βράχους και ρυάκια που έτρεχαν στα βουνά τους. Τα πάντα είχαν το πρότυπό τους στον ουρανό και αυτό το πρότυπο τα προστάτευε και τα βοηθούσε να εξελιχθούν.

Τα κυριότερα σύμβολα της ινκαϊκής θρησκείας είναι: ο ιαγουάρος, που συμβολίζει το ταξίδι ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, το φίδι ως σύμβολο του χρόνου που προχωρά και των κύκλων της φύσης και ο κόνδορας, ένα από τα εμβλήματα της αυτοκρατορίας των Ίνκας, σύμβολο αντίστοιχο του αετού στην ευρωπαϊκή συμβολολογία. Είναι η δύναμη που δίνει στον άνθρωπο το πνεύμα.

Επειδή οι Ίνκας είναι βασικά αγροτικός λαός, οι κυριότερες γιορτές και τελετές τους συσχετίζονται με τον ετήσιο κύκλο της βλάστησης. Είχαν όμως και έντονο αστρολογικό και αστρονομικό συμβολισμό. Στις 22 Ιουνίου, κατά το χειμερινό (για το νότιο ημισφαίριο) ηλιοστάσιο, γιόρταζαν την εμφάνιση των «Επτά Αιγών», δηλαδή των Πλειάδων, τις οποίες θεωρούσαν ιερές. Δύο μέρες αργότερα, στις 24 Ιουνίου, άρχιζε η σημαντικότερη για τους Ίνκας γιορτή του χρόνου: η Inti Raymi, η γιορτή των Γιών του Ήλιου. Όλες οι φωτιές έσβηναν. Τη στιγμή της εμφάνισης των πρώτων ακτινών του Ήλιου ανανεωνόταν η φωτιά από τον ίδιο τον Ήλιο. Κατόπιν μοιραζόταν από τους γενναιότερους πολεμιστές που είχαν διακριθεί στις μάχες σε όλες τις γωνίες της αυτοκρατορίας.

Έτσι ο Ήλιος τελούσε το Μυστήριο της Ανανέωσης.

Πίσω από όλες τις θεότητες, τα σύμβολα και τις γιορτές-τελετές τους κρύβεται η μνήμη μιας δυνατής παράδοσης. Η θρησκεία έπαιζε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των ηθικών τους αντιλήψεων και στάσεων. Οι ιερείς του θεού ΄Ιντι διατηρούσαν μια άμεση επαφή με τον λαό τον οποίο κατεύθυναν τόσο στα καθημερινά όσο και στα πνευματικά θέματα. Μέσω μηνιαίων τελετουργιών του πρόσφεραν έναν πνευματικό και πρακτικό δρόμο κι έτσι ο άνθρωπος δεν ένιωθε απομακρυσμένος από τον πνευματικό και θείο κόσμο, αλλά αντίθετα, σε διαρκή επικοινωνία με αυτόν.

Η ινκαϊκή τέχνη υπηρετούσε ως επί το πλείστον τους σκοπούς της θρησκείας. Η καλλιτεχνική δημιουργία των Ίνκας παρουσιάζει αρκετή ομοιογένεια και αυτό είναι φυσικό, αφού πρόκειται για έναν πολιτισμό με αυτοκρατορική αντίληψη. Όλη η αυτοκρατορία δέχεται την επιρροή ενός κέντρου, που διαμορφώνει και κατευθύνει την καλλιτεχνική δημιουργία ως προς τα θέματα και το στυλ. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ινκαϊκός ορίζοντας.

Οι Ίνκας κληρονόμησαν και υιοθέτησαν από τους κατακτημένους λαούς τη μνημειακή παράδοση και την αρχιτεκτονική. Αυτή ενώνει δύο στοιχεία: την ομορφιά και τη λειτουργικότητα. Το αρχιτεκτονικό στυλ είναι κάθετο, αυστηρό και λιτό και εκδηλώνει προτίμηση σε μια γεωμετρία απαλλαγμένη από άχρηστες λεπτομέρειες, πολλές ευθείες και λίγα στρογγυλά σχήματα.

Η επεξεργασία των ογκόλιθων είναι τέτοια, που παρουσιάζει μια τέλεια συναρμογή. Αν και συχνά είναι ακανόνιστοι, εφαρμόζουν με τέτοιο τρόπο, ώστε ούτε μια λάμα μαχαιριού δεν χωράει ανάμεσά τους. Οι πέτρες στηρίζονταν μεταξύ τους χωρίς κονίαμα. Οι τοίχοι παρουσιάζουν συχνά μια κλίση προς τα μέσα, κάτι που αποτελεί ισχυρή αντισεισμική προστασία για τις κατασκευές, οι οποίες ήταν απλές και λιτές.

Το Μάτσου Πίτσου ήταν ουσιαστικά μια ιερή πόλη-αστεροσκοπείο. Και εδώ βλέπουμε τη διπολικότητα να εκφράζεται στη δυτική και ανατολική μεριά της πόλης. Έτσι δυτικά, που είναι η πλευρά του ουρανού, του πνεύματος και της νύχτας, υπάρχουν οι ναοί και οι οικίες των ιερέων, ενώ ανατολικά, που είναι η πλευρά της γης, της ζωής και της ημέρας, βρίσκεται ο χώρος των καθημερινών δραστηριοτήτων. Για να συνδεθούν οι δύο κόσμοι, χρησιμοποιείται η σκάλα, σύμβολο μεσιτείας μεταξύ ουρανού και γης. Η πόλη αυτή είναι η ζωντανή εικόνα μιας πυραμίδας που μας καλεί να μοιραστούμε μαζί της την εμπειρία της αναβατικής ατραπού.

Χουανίτα, το παγωμένο κορίτσι των Ίνκας που βρέθηκε στις Άνδεις  500 χρόνια μετά τον θάνατό του (υπολογίζεται πως πέθανε το 1450).Πρόκειται για την καλύτερη διατηρημένη μούμια που βρέθηκε ποτέ.

Ο καλλιτέχνης των Ίνκας λοιπόν, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, επιχειρεί να εκφράσει το αόρατο μέσα στο ορατό. Αγαπάει τη γεωμετρία, απαλλαγμένη όμως από άχρηστες λεπτομέρειες. Προσπαθεί να ενώσει τους θρησκευτικούς ή τελετουργικούς σκοπούς με τη χειρωνακτική τέχνη και να απεικονίσει στην ύλη αυτό που αντιλαμβάνεται από τον Θεό, τη φύση, τον εαυτό του.

 

Η κατασκευή ναών και δρόμων και τα ρυμοτομικά σχέδια των πόλεων των Ίνκας, καθώς και η διοικητική οργάνωση της αυτοκρατορίας δείχνουν ότι υπήρχε μεγάλη γνώση για τα μυστήρια των αριθμών και της γεωμετρίας. Επίσης, οι γνώσεις τους σε θέματα ιατρικής και αστρονομίας, όπως και τα τεχνολογικά επιτεύγματά τους, δείχνουν ότι κατείχαν καλά τις επιστήμες και σε μερικές περιπτώσεις ξεπερνούν ακόμα και τους μεταγενέστερους πολιτισμούς.

Τα βασικότερα στοιχεία ιατρικής πρέπει να τα πήραν από τους Παράκας. Διατήρησαν τη μέθοδο μουμιοποίησης. Το σώμα δενόταν και του έδιναν την εμβρυική στάση. Οι περίφημες επεμβάσεις διάτρησης του κρανίου ζώντων ανθρώπων, που ήταν χαρακτηριστικές του πολιτισμού των Παράκας, συνεχίζονται, αν και σε μικρότερη κλίμακα, στην ινκαϊκή αυτοκρατορία. Σήμερα έχουν βρεθεί πολλοί σκελετοί που δείχνουν ότι το κρανίο είχε υποστεί διάτρηση όταν ακόμα ο άνθρωπος ήταν ζωντανός, και μάλιστα ότι επέζησε μετά την επέμβαση.

Οι Ίνκας κατασκεύασαν ένα δίκτυο δρόμων από την Κολομβία μέχρι την Αργεντινή, που κάλυπτε περίπου 15.000 χιλιόμετρα και μπορεί κάλλιστα

Τμήμα δρόμου

να συγκριθεί με το αντίστοιχο ρωμαϊκό έργο. Η τεχνολογία των δρόμων επέτρεπε και την ύπαρξη ενός πολύ καλού ταχυδρομικού συστήματος, ίσως και καλύτερου από το αντίστοιχο των Ρωμαίων. Αξιόλογη όσο και μυστηριώδης είναι και η επεξεργασία που έκαναν στις πέτρες, και ειδικά στους μονόλιθους που έχουν υποστεί μια τέλεια λείανση, που απαιτούσε εργαλεία προηγμένης τεχνολογίας, που όμως δεν έχουν βρεθεί ακόμη. Καθώς η χρήση του τροχού και του σιδήρου ήταν άγνωστη, παραμένει αίνιγμα το πώς μπόρεσαν να αναπτύξουν τόσο πολύ την τεχνολογική τους ικανότητα στις κατασκευές. Πολύ αξιόλογα είναι επίσης και τα υδραυλικά έργα.

 

Γνωρίζουμε ότι τα μαθηματικά είχαν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, αλλά και στη λειτουργία και την οργάνωση του κράτους. Οι Ίνκας δεν χρησιμοποιούσαν γραφή, αλλά τα μυστηριώδη “κιπού” φαίνεται ότι κάλυπταν αυτό το κενό και χρησιμοποιούνταν και για απαρίθμηση και για καταγραφή αριθμών. Δεν έχουν αποκωδικοποιηθεί ακόμα σε όλες τους τις λεπτομέρειες, αλλά γνωρίζουμε με ποιο τρόπο τα χρησιμοποιούσαν.

Η επιστήμη στους Ίνκας ήταν ένα ισχυρό μέσο για τη λειτουργία της αυτοκρατορίας και βρισκόταν στα χέρια του ιερατείου. Ποτέ δεν εκλαϊκεύτηκε, αν και υπηρετούσε πιστά τον άνθρωπο και τις ανάγκες του.

Η ηθική τους εκτός από πρακτική ήταν αυστηρή και αποτελεσματική. Η δικαιοσύνη αποδιδόταν άμεσα. Δεν υπήρχαν δικαστές και αποφάσιζαν οι ίδιοι οι δημόσιοι λειτουργοί. Απαγορευόταν αυστηρά το ψέμα, η τεμπελιά και η κλοπή. Αυτό το δείχνει και ο καθημερινός χαιρετισμός των Ίνκας που ήταν: “Μην είσαι ψεύτης, μην είσαι κλέφτης, μην είσαι τεμπέλης». Ήταν προσβολή για την αυτοκρατορία το ψέμα, γιατί ποιος ο λόγος να πει κανείς ψέματα, όταν ζει σε ένα σύστημα που αποδίδεται δικαιοσύνη στο ακέραιο;

Λένε μάλιστα ότι ως δείγμα μεγάλης ηθικής τα σπίτια που βρίσκονταν στην επικράτεια της ινκαϊκής αυτοκρατορίας δεν είχαν πόρτες, αφού δεν υπήρχε κανείς φόβος από τον πλησίον και ούτε κανείς είχε τίποτα να κρύψει.

Ο πλούτος και η επιτυχία της αυτοκρατορίας των Ίνκας οφείλονταν τόσο στην ικανότητά τους να μαθαίνουν από τους προκατόχους τους, όσο και στην πολεμική αρετή και στην καλά οργανωμένη πολιτική και κοινωνική τους δομή. Τα λείψανα του πολιτισμού τους μαρτυρούν εξαιρετική εργατικότητα, ενεργητικότητα και προσοχή στη λεπτομέρεια.

Η ισπανική κατάκτηση έβαλε τέλος σε αυτήν την αυτοκρατορία, με τελευταίο αυτοκράτορα τον Atahualpa, που πέθανε στις 29 Αυγούστου 1533, αφού δικάστηκε για «όλα τα εγκλήματά του» από τον κατακτητή Pizzaro. αυτή τεράστιας αυτοκρατορία από μια χούφτα ανθρώπους παραμένει ένα ανεξήγητο γεγονός.

Παρόλα αυτά, οι Ίνκας μας άφησαν ένα θησαυρό ιδεών μιας κουλτούρας, που ακόμα και σήμερα παραμένει ζωντανή, όχι μόνο στην πέτρα των μνημείων και στις περγαμηνές των αρχαίων κωδίκων της, αλλά και στην καρδιά των σημερινών λαών της περιοχής.

 

 

 

 

Βιβλιογραφία:
  1. Οι Παραδόσεις της αρχαίας Αμερικής, Fernando Schwarz, Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  2. Οι φωτεινές εποχές της ανθρωπότητας, συγγραφική ομάδα, Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  3.  Ίνκας, Ιστορία και Πολιτισμός, Alfred Metraux, Εναλλακτικές Εκδόσεις
  4. Ίνκα, Λαοί και Πολιτισμοί των Άνδεων, Maria Longhena & Alva Walter, Εκδόσεις Καρακώτσογλου
     

 

 

Ετικέτες: Άνδεις Γιός του Ήλιου Ιαγουάρος Ινκαϊκός ορίζοντας Ίνκας Ίντι Κούζκο Μάτσου Πίτσου Μυστήριο της Ανανέωσης
Εκτύπωση

Από το ίδιο Τεύχος

Περισσότερα Άρθρα ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Σχετικά Άρθρα

×